BİLGİ BANKASI
Halatlar Hakkında Genel Bilgi
Çelik halat; birbirleriyle sürekli etkileşim halinde olacak şekilde tasarlanıp üretilmiş belli sayıdaki hareketli parçadan oluşan bir makinedir.
Çelik halatlar teller, damarlar ve bir özden oluşmaktadır. Ana elemanı çelik teldir.Önceden belirlenmiş fiziksel özelliklere ve anma dayanımına sahip tellerin dikkatlice işlenmesi ve forma sokulması ile çelik halatlar üretilir.
Şekil 1 : Çelik halat bileşenleri
Kompozisyon
Çelik halatlar kompozisyonları ile bilinirler. EN 12385 standardına göre yaygın olarak bilinen bazı kompozisyonlar şunlardır; 1×7, 1×19, 1×37, 6×7, 6x19STD (Standard), 6x19W (Warrington), 6x19F (Filler), 6x19S (Seale), 6X26WS (Warrington Seale), 6X36WS, 6X41WS, 6X37STD, 18×7 Nuflex, 8X19S, 8X19W. Örneğin 6X19STD kompozisyonunu ele aldığımızda, 6 rakamı damar sayısını ve 19 rakamı da her bir damardaki tel sayısını ifade etmektedir. Standard, Filler, Seale, Warrington Seale gibi uzantılar ise damarlar içindeki tellerin incelik kalınlık ve tel diziliş şekillerini ifade etmektedirler.
Yüzey Kaplama
Çelik halatlar normal koşullarda herhangi bir kaplama yapılmamış yağ kaplı tellerden üretilirler. Eğer pas gibi sebeplerden ötürü koruma gerekirse galvaniz kaplanır.
Anma Dayanımı
Halat üretiminde seçilen tellerin mm ² ’sinin dayanabildiği yük miktarını ifade eder. Bazı anma dayanımları şunlardır;
1770 N/mm² = 180 kgf.mm²
1960 N/mm² = 200 kgf.mm²
2160 N/mm² = 220 kgf.mm²
Sarım Yönü
Halat üretimin sırasında tel ve damarlara helisel şekil verilirken seçilen yatma yönleri halatın sarım yönünü ifade eder. Damar sarım yünü ile tel sarım yönünün birbirlerine zıt olduğu sarım şekillerine çapraz sarım ,birbirleri ile aynı olduğu sarım şekillerine ise düz sarım adı verilir. Halatın sarım yönünü damarın sarım yönü belirler. Temel sarım yönleri şunlardır;
Şekil 2 : Çelik halat sarım yönleri
Preforme
Preforme yani ön şekil halat üretimi yapılırken tel ve damarların önceden geri dönüşü olmayacak şekilde forma sokulmasıdır.
Halat Özü
Temel olarak iki adet öz tipi vardır,Lif Öz ve Çelik Öz
Lif özler genellikle sızal ve polipropilen gibi sentetik ürünlerin liflerinden oluşturulur.
Çelik Öz ise yine çelik tellerden oluşturulur ve iki ana tipi vardır,halat öz ve damar öz.
Çelik Halat Yağlama
Üretimi esnasında çelik halatlara uygulanan yağ pas , çürüme ,ve sürtünmeden dolayı aşınma gibi sorunların önüne geçmek içindir. Genellikle asfalt bazlıdır.
Aşınma Esneklik İlişkisi
Halat seçimine etki eden iki temel özellik vardır bunlar sürtünmeden dolayı aşınma direnci ve eğilme bükülme yorulma direnci özellikleridir.
Şekil 3 : Aşınma esneklik tablosu
Muadil Halat Tespiti
Mevcut kullanmış olduğunuz halatı temin edemediğinizde veya herhangi bir sebeple muadil bir halatı kullanmanız gerektiğinde aşağıda belirtilen halat özelliklerini mutlaka kontrol etmelisiniz.
- Her zaman için mutlaka halat çapı aynı olmalıdır.
- Muadil halatın minimum kopma yükü önceki halatın minimum kopmasına eşit veya daha fazla olmak zorundadır.
- Her zaman için temel olarak aynı karakteristik özelliğe sahip bir halat ile değiştirme yapılmalıdır. Mesela dönmez bir halat dönmez bir halat ile.
Halat Çapı Ölçümü
Halat çapı, halat dış tel ve demetlerini çevreleyen ve tüm halat kesitini içine alan çemberin çapıdır. Halat ölçümünde ölçü cihazı çenelerin mutlaka en dış iki demete teması gerekli olup (Şekil-6), genelde birbirine dik iki ölçüm, birbirinden en az 1 m. mesafedeki iki noktada yapılır ve bu dört ölçüm ortalamalarının toleranslar içerisinde olması istenir. Standartlarda, anlaşmazlık halinde halat çapının belli bir gergi altında ölçülmesi de öngörülmüştür.
Şekil 4 : Halat çapı ölçümü
Makara,Tambur ve Halat İlişkileri
Makara ve tambur çapları ile bunlar üzerindeki yivlerin çap ve diğer özellikleri, halat ömrü üzerinde çok büyük etkiye sahiptir. Yiv aşınması, çapı ve genişliği ölçümlerinde genelde yiv çakıları kullanılabilir. Tambur ve makaraların, uygun malzemeden yapılması halat ömrü açısından faydalıdır. Eğer yivler gerekenden geniş ve halat temas açısı da fazla ise halatta ovalleşme , gerekenden dar ve az ise bu durumda tel ve demetlerin sıkışması ve tel hareketlerinin önlenmesi söz konusudur. Her iki durumda da halat ömrü açısından sakıncalıdır. Genelde halat-yiv temas açısı 135-150 derece arasında olmalıdır.
Şekil 5: Makara yiv kesitleri
Halatların Açılması
Halatlarımız, genelde makaraya sarılı veya kangal şeklinde teslim edilmekte olup kullanım veya aktarma amacıyla halat devreye alınması sırasında, Şekil-11’de görülen tedbirlere mutlaka uyulması gerekmektedir.
Halat açılması sırasında meydana gelen aşırı halkalanmalar, daha sonraki işlemlerde “burulma ve kuş gözü” gibi değişik yapılarda halat kullanımını imkansız kılan ve istenmeyen kalıcı hatalara neden olurlar. ( Şekil 6 )
Şekil 6 : yanlış halat açılımı sonucu meydana gelebilecek hasarlanmalar.
Halka ve gam meydana getirilmiş halatların tamiri mümkün değildir ve bu durum halatların devre dışı kalmalarına neden olur. Bu tür kullanım hatalarından dolayı meydana gelen halat hasarlanmalarında imalatçının kusuru olamaz. Benzeri durumlara meydan vermemek amacıyla halat açımında ve belli boylara kesme işlemlerinde mutlaka belli bir gerginin kullanıldığı aktarma makineleri kullanılmalıdır. Halatlar, çalışan bir sistemin parçası olmaları nedeniyle, kullanım öncesi çok dikkatli bir şekilde depolama işlemine tabi tutulmalıdır. Bütün bu faaliyetlerde, halat kalitesini etkileyecek dış etkenlerin, halatlara teması önlenmelidir. Unutulmamalıdır ki, halatlar, yakından incelendiklerinde görüleceği gibi, çok sayıda ince tellerden meydana gelmekte ve bu durum dış etkilere karşı çok hassas bir yapı oluşturmaktadır.
Dönmez Halatlar
Özellikle dönmez halatların aktarma, uç kesme ve kullanım sırasında diğer halatlardan daha hassas olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle;
a. Dönmez halatların her iki ucu kesilmeden önce mutlaka sıkıca bağlanmalıdır.
b. Aktarma ve boy kesme işlemleri bu işe uygun aktarma makinelerinde ve Şekil 10’ da gösterilen kurallara uygun şekilde yapılmalıdır.
c. Halat vince monte edilmeden önce mümkün olduğu takdirde yere düz olarak serilmeli varsa iç gerilmeleri giderecek şekilde kendi ekseni etrafında dönmesine izin verilmelidir.
Daha sonra vince bağlanan halat en az bir saat yüksüz çalıştırılmalı, bu sırada meydana gelebilecek iç gerilmelerin giderilmesi amacı ile uçlar serbest hale getirilerek demet veya
çelik özün hareket etmesine izin verilmeli, daha sonra yeniden kesilen halat uçları uygun şekilde sabitlenerek vince bağlanmalıdır.
Kullanım sırasında herhangi bir nedenle halatın döndürülerek sinir meydana getirilmesi halinde yukarıda belirtilen uç kesme işlemi yeniden uygulanmalıdır.
d. Kullanım sırasında ani yüklerin uygulanmasından kaçınılmalı ve halatın küçük çaplı makaralardan geçmemesi ve keskin köşelere sürtmemesi sağlanmalıdır.
Bu amaçla Tablo-2’de makara çapı için verilen 42 katsayısı ve yüklemeler için en az 8 emniyet katsayısı dikkate alınmalıdır.
e. Dönmez halatlar çalışırken ani yük boşaltılması yapılmamalıdır.
f. Dönmez halat uçları kullanım öncesi ve kesme esnasında mutlaka bağlanmalıdır.
g. Dönmez halatlar yük altında diğer dış kuvvetlerin etkisi ile döndürülmemelidir.
Halat Seçiminde Dikkat Edilecek Hususlar
Halat kompozisyonları; çalışma koşullarına, maruz kalacağı yüke ve hayati risk olasılığına göre seçilir. Halat seçimi ile ilgili olarak aşağıdaki bilgilerin dikkate alınmasında fayda görülmektedir.
1. Tel Mukavemeti
Halatların;
• Kopma yükü,
• Ezilme ve çarpmalara karşı direnci,
• Esnekliği,
• Eğilme yorulma direnci
tel mukavemet değerine göre değişmektedir.
2. Halat Kompozisyonları
Halatların;
• Aşınma ve darbelere karşı direnci,
• Eğilme yorulma direnci
halat kompozisyonuna göre değişmektedir. Ekonomik halat ömrü ve kullanım şartları dikkate alınırken bu özellikler de dikkate alınmalıdır
3. Halat Emniyet Katsayısı, Metalik Kesit Alanı
Emniyet katsayısının amacı, halat üzerindeki değişik kuvvetlerin toplamı ile halat kopma yükü arasında tatmin edici bir oran tespit etmektir. Bu oranın tespitinde,
a. Halatın kendi ağırlığı “statik ağırlık”,
b. Ani yüklenme ağırlıkları” dinamik ağırlık”,
c. Hızlanma ve yavaşlama anındaki kuvvet değişimleri” ivmeli ağırlık”,
d. Bükülmelerde oluşan gerilimler “halat verimlilik oranı”,
e. Vibrasyon ve sarılım anında oluşan gerilim değişiklikleri,
f. Taşınan cinsi (insan, malzeme vb.),
g. Kullanım şartları,
h. Halat ömür tayinindeki güçlükler,
i. Kullanım hatalarına bağlı tahmin edilemeyen değişmeler
gibi etkenler dikkate alınmalıdır.
4. Halat Açısı-Kaldırma Kapasitesi ve Kullanımda Dikkat Edilecek Hususlar
1. Sapanla belli bir açı yapılan kaldırmalarda halatın yük kaldırma kapasitesinin etkilendiği dikkate alınmalıdır. Bu etkilenme miktarı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
|
Kaldırma açısı |
Halat kapasitesindeki düşüş ( % ) |
|
30 |
5 |
|
60 |
13 |
|
90 |
30 |
|
120 |
50 |
2. Halatlar, tel kesilmelerini engellemek için kesinlikle keskin köşelere değecek şekilde kullanılmamalıdır.
3. Lif özlü Halatlar yüksek sıcaklıklarda, örneğin ergimiş metallerin taşınmasında kullanılmamalıdır.
4. Halat çapı, kırık tel sayısı, yağlama vb. önemli hususların kullanım sırasındaki durumu sürekli kontrol edilmeli ve bunlar kayıt altına alınmalıdır.
5. Çift olarak kullanılan halatlar mutlaka birlikte takılmalı, birlikte değerlendirilmeli ve sökülmelidir.
Halat Seçimi Hakkında Bilgiler
Halat Seçiminde Dikkat Edilecek Hususlar
Halat kompozisyonları; çalışma koşullarına, maruz kalacağı yüke ve hayati risk olasılığına göre seçilir.Halat seçimi ile ilgili olarak aşağıdaki bilgilerin dikkate alınmasında fayda görülmektedir.
1. Tel Mukavemeti
Halatların;
• Kopma yükü,
• Ezilme ve çarpmalara karşı direnci,
• Esnekliği,
• Eğilme yorulma direnci
tel mukavemet değerine göre değişmektedir.
2. Halat Kompozisyonları
Halatların;
• Aşınma ve darbelere karşı direnci,
• Eğilme yorulma direnci
halat kompozisyonuna göre değişmektedir. Ekonomik halat ömrü ve kullanım şartları dikkate alınırken bu özellikler de dikkate alınmalıdır.
3. Halat Emniyet Katsayısı, Metalik Kesit Alanı
Emniyet katsayısının amacı, halat üzerindeki değişik kuvvetlerin toplamı ile halat kopma yükü arasında tatmin edici bir oran tespit etmektir. Bu oranın tespitinde,
• Halatın kendi ağırlığı “statik ağırlık”,
• Ani yüklenme ağırlıkları” dinamik ağırlık”,
• Hızlanma ve yavaşlama anındaki kuvvet değişimleri” ivmeli ağırlık”,
• Bükülmeler sonucu oluşan gerilimler “halat verimlilik oranı”,
• Vibrasyon ve sarılım anında oluşan gerilim değişiklikleri,
• Taşınan cinsi (insan, malzeme vb.),
• Kullanım şartları,
• Halat ömür tayinindeki güçlükler,
• Kullanım hatalarına bağlı tahmin edilemeyen değişmeler
gibi etkenler dikkate alınmalıdır.
Halat Bakımı
Çelik halatların bakımı ; halatlara düzenli olarak bakım yapılmalıdır.Bakım şekli ise üzerinde çalıştığı makine , kullanım şekli ve seçilmiş halata göre çeşitlidir. Düzenli olarak bakım yapılmış bir çelik halatın hizmet ömrü kayda değer miktarda artacaktır.
-Yağlama ; üretim sürecinde çelik halatlara yoğun bir şekilde yağlama yapılır. Fabrika içerisinde üretim sırasında yapılan bu uygulama sayesinde halatlarda aşınma ve paslanmaya karşı yeteri miktarda koruma sağlanmış olacaktır .Bir başka ifadeyle halatları oluşturan elemanların birbirleri arasındaki sürtünmeleri olduğu kadar halat ile tambur , makara vs arasındaki sürtünmeleri de azaltacaktır. Bununla birlikte fabrikadaki ilk yağlama sınırlı bir süre özelliğini korur ve daha sonra periyodik olarak yağlama işlemi yapılmaya devam edilmelidir.
TS ISO 4309 satandartı yağlama işlemini şu şekilde tanımlamaktadır; Çelik halatların düzenli aralıklarla sürekli olarak yağlanması zorunludur , kullanım şekillerine bağlı olarak, özellikle bükülme işlemine maruz kalan bölgeleri boyunca yağlanmalıdır. Eğer operasyon gereğinden ötürü yağlama işlemi yapılamıyorsa , halatın servis ömrünün kısa olacağı öngörülmeli ve bu durumu hesaba katarak paralel şekilde muayene dönemleri tespit edilmelidir.
Yeniden yağlama yapılacağı zaman kullanılacak yağ üretim aşamasında üretici firma tarafından kullanılmış yağ ile uyumlu olmalıdır.Halat yağlamanın birkaç tekniği vardır ve bunların en yaygınları fırçalama veya benzeri bir şey ile sürerek yağlamadır.Çoğunlukla kullanılan halat yağlama yöntemlerinden biri de halat bir makara etrafında hareket ederken yağlama işlemidir.Bazen de damlama yöntemi ile yağlama yöntemi uygulanılır.Eğer az bir yağlama işlemi yapılacak ise , bu tür durumlarda kullanılmak üzere de ağızlıklı basınçlı sprey yağlar üretilmiştir.Başka bazı sistemlerde ise halata sürekli bir yağ banyosu yaptırmak mümkündür.Yağın halat üzerindeki en küçük boşluklara kadar ulaşabilmesi noktasında maksimum verimi garanti edecek yöntem ise ancak bir basınç yağlayıcısı yardımıyla yüksek basınçla yapılan yağlamadır. Yüksek basınçla yağlama metodu , kauçuk sızdırmazlık elementleriyle korunaklı silindirik bir cismin içerisinden halat kuşatılmış bir vaziyette geçerken yaklaşık 30 bar basınç altında halata yağ püskürtülmesi şekline ifade edilebilecek bir yöntemdir.
Bütün yağlama metotlarında önemli olan husus ; yağlama işleminin halat hizmet hayatına başladığı andan itibaren düzenli olarak yapılmasıdır yani halatta herhangi bir kusur oluşuncaya dek yağlamayıp ancak ilk arıza / kusur ortaya çıktığında yağlamaya kalkılmamalıdır.
-Halatların temizlenmesi ; DIN EN 15020 standardına göre çok kirli çelik halatlar zaman zaman dış yüzeyinden temizlenmelidirler.Özellikle aşırı miktarda aşındırıcı yıpratıcı kimyasal ürünlerin bulunduğu ortamlarda çalışan halatlar bu şekilde temizlenir.
Uygun nitelikte ekipman olmadan etkili bir temizlik yapabilmek oldukça zahmetli bir iştir.Halatların temizliği için üçlü dönerli tel fırça ve arkasından havalı üflemeli kurulama sistemini tavsiye ediyor.
-Kırık tellerin ayıklanması; kontrol muayene esnasında eğer kırılmış tellerin uçları tespit edilirse bunlar mutlaka uzaklaştırılmalıdırlar. Çünkü bu kırık teller kırık olmayan diğer teller üzerine çapraz bir şekilde yatabilir ve halat serviste makaralardan geçerken diğer telleri tahrip edebilir. Hiçbir koşulda kırık tel ucunu kerpeten vb bir aletle keserek bertaraf etmeye kalkmamalıdır. Doğru yöntem kırık tel ucu el ile yakalanıp ileri geri sürekli hareket ettirilerek arasında bulunduğu dış damarlar arasındaki dip noktadan kopması sağlanarak uzaklaştırılmasıdır. Çıplak el ile müdahale edilemeyecek kadar kalın çaplı tellerde ise bir alet kullanarak aynı işlem yapılmalıdır.
-Halatlar kullanılacağı yere montajı esnasında makaradan yada roda dan açılırken , servis sonrası tekrar makaraya yada roda olarak sarılırken halatta sinir oluşmamasına ve dış etkenlerden dolayı halata herhangi bir zarar gelmemesine dikkat edilmelidir.
-Eğer bir halat roda halinde ise onu açmak için ; zemin boyunca çember döndürme şeklinde açmalı yada zemine paralel dairesel dönme kabiliyeti olan sehpa üzerine yatırıp açmalıdır.Her ne metot ile açılır ise açılsın, halata kum çakıl ve sair sert cisimlerin yapışmamasına dikkat edilmemelidir.Aksi halde yapışan bu sert cisimler kullanımı esnasında halat makaralardan geçerken halata zarar verirler.
-Halatın makaradan sıhhatli bir şekilde boşaltılabilmesi için tavsiye edilen bir başka metot ise ; makaranın merkez deliğinden bir demir çubuk yada borunun geçirilmesini müteakip makaranın bu vaziyette iki adet metal ayaklar üzerine oturtulması ile elde edilecek mekanizma ile açma metodudur.
-Ağaç makaranın zemin yüzünde yuvarlanması yoluyla halat açma da kullanılmasında mahsur olmayan bir yöntem iken pratik ve verimli bir yöntem olmadığı test edilmiştir.
-Hiçbir koşulda yerde yatan roda halindeki yada halka yapmış vaziyette makara üzerindeki halatı çekerek açmamalıdır.Çünkü bu şekilde çekerek açmaya çalıştığınız taktirde halattaki her bir halka çektiğiniz için halat içinde ayrı ayrı torsion (burulma,bükülme,dönme,sinir) oluşturacaktır.Her bir burulma / sinir de damarların adım boylarını değiştirecek ve dolayısıyla halatın adım boyu değişecektir.Aynı zamanda halatı oluşturan elementlerin birbirlerine olan nispi uzunluklar değişecek ve nihayette halat içindeki yük dağılımı değişecektir.Eğer bu çekerek açma işlemine gergin vaziyette devam ederseniz halattaki halkalar tamiri/tedavisi mümkün olmayan kink (kırılma,dolaşık) vaziyeti alacaktır. Üzerinde kinkler kırıklar olan bir halat ile çalışmak güvenli değildir ve kullanım dışı bırakılmalıdır.
-Halatın kullanım yerine montajı esnasında uygulanacak en uygun metotlar sistemden sisteme değişebilir.Her koşulda amaç , öyle bir yöntem bulmalı ki (tabii ki bu arada maliyetler de her zaman göz önüne alınmalıdır) halatı montaj ederken halatta mümkün olan en az torsion oluşması ve aynı zamanda halatın diş etkenlerle olan temasından dolayı oluşabilecek zararın da minimize edilmesidir.Bazı makinelerde önce eski halatın kullanım dışına alındıktan sonra yeni halatın montajı tavsiye edilebilir.Bazen de , özellikle nispeten büyük olan makinelerde , yeni halatı eski halata tutturup çekmek suretiyle montaj uygun olabilir.Bir başka olasılık ise , halatın ince bir halat vasıtasıyla çekilerek sistem içinde servise alınmasıdır.Bu metot genellikle yeni ekipmanla uygulanılır.
-Montaj madde 10 da ifade ettiğimiz yöntemlerden hangisi ile yapılırsa yapılsın , halatın öncelikle makinenin makaralarından mı geçerek yoksa ağaç makaradan direk olarak makinenin tamburuna aktarıldıktan sonra makinenin makaralarına yani sisteme montajının yapılacağı dikkatlice düşünülmesi gereken zorunlu/önemli bir husustur.Eğer halatın bir ucunda herhangi bir soket vs sonlandırma uygulaması var ise , önce boş olan ucu makara sistemine çekmekten başka yapacak bir yol yoktur. Çünkü eğer böyle bir halatı direk makinenin tamburuna sararsanız halatın sonlu ucunu makine makaralarından geçiremeyecek dolayısıyla hiçbir şekilde halatı sisteme monte edemeyeceksiniz.
-Üretim sürecinde , tüm halatlar halatlama makinesi tarafından tercih edilen bir yöne doğru bükülerek tercihli bir büküm yönü kazandırılır.Müşteriye sevk edilirken halat bu yöne göre bükülür. Emin olunmalıdır ki , halat ağaç makaradan makinenin tamburuna aktarılırken/sarılırken o yöne doğru bükülecektir. Eğer makaradan tambura aktarım gerçekleştirirken , halat makaranın üstünden çıkıyorsa tamburun üst noktasından girmeli , makaranın altından çıkıyorsa tamburun altından girmelidir.Yani üste – üst , alta – alt olmalıdır.Eğer bu kurala katı bir şekilde uyulmaz ise halat ya makara tambur arasında dönmeye çalışacak ya da montaj sonrası kullanım esnasında tercihli bükülme yönünü geri kazanmak için sürekli gayret edecektir.Her iki durumda da , halatta yapısal bir kısım değişiklikler oluşabilir.
-Halatın kullanım yerine montajı esnasında çekme işlemi için eğer eski halatı yada ince bir yardımcı halat kullanıyor isek , aradaki bağlantının tamamen güvenli olduğundan emin olmalıyız.Ayrıca ince halatın dönmeyeceğinden dolaşmayacağından emin olmak zorundayız.Bu tür durumlar için dönmeyen halatlar veya üç damarlı kendir özlü halatların kullanılması tavsiye edilebilir.Conventional yani genel amaçlı halatlar ile bu işlemi yapılmanız durumunda , en azından birbirine tutturulan halatların aynı yönlü olarak birleştirildiğinden emin olmalısınız.
Eğer yeni halatı makinenin üzerindeki eski halat ile çekecekseniz bunun için genellikle eski ve yeni halatların birer uçlarını birbirine kaynaklanır.Ancak bu yolla yapılan bir birleştirme sonucu eski halatta önceden sistem içinde çalışması sonucu oluşmuş sinirleri yeni halata transfer etme olasılığınız vardır.Netice itibariyle eski-yeni halatların birer uçlarının kaynaklanması yöntemiyle yapılan montaj esnasında yeni halat olası sinir twist transferinden dolayı ciddi bir şekilde hasar görebilir. Bu yöntemin kullanımının yüksek oranda problemli olduğunu gösteren başkaca sebepler de vardır.Şu bir gerçek ki eğer özel bir elektrot seçimi yapılıp ve kaynak bu özel elektrot ile yapıldıktan sonra birleşim noktası doğrusal çekme testine tabi tutulursa , sonuçlar kabul edilebilir olabilir.Fakat , katı kaynaklı bağlantı bölgesinin büyüklüğünden ötürü ,doğrusal çekme testinde kabul edilebilir neticeler veren bağlantı kaynağı , sisteme montajı esnasında makaralardan geçerken üzerinde oluşan muazzam bükülmeden dolayı baskıya dayanamayıp kırılabilir.
Eğer ille de kaynaklama yöntemi kullanılacak ise , kablo çorabı kullanmak suretiyle bağlantının emniyeti artırılabilir. Halatların uçlarına halka yada zincir baklası şeklinde bağlantı parçaları kaynatmak suretiyle yapılan birleştirmelerle yapılan montaj işlemleri esnasında bağlantı noktasında dolayı çok az problem vukuu bulmuştur.Bu bağlantı yöntemi yeterli yük kaldırma kapasitesi sağlamakta , yeteri kadar esnek ve ayrıca eski halattaki olası sinirlerin twist yeni halata transferine de mani olmaktadır.
Sadece kablo çorabı kullanarak da halatların uçları birbirlerine tutturulup montaj yapılabilir. Sadece kablo çorabı kullanıyorsanız , özellikle düz sarım halatlarda , nasıl ki bir anahtar somunu sıkarken bırakmadığı gibi aynen öyle de kablo çorabının da halatı bırakmayacağından emin olmalısınız. Eğer herhangi bir gevşeklik hissedilirse sürtünmeyi artırmak için ince film şeklinde materyaller halat yüzeyine sarılabilir.
-Yükte iken montaj; çok katlı sarım yapılan tamburlarda kusursuz bir sarım gerçekleştirebilmek için montaj esnasında halata gerginlik sağlayıcı yük uygulamak önemlidir.Eğer ilk birkaç sıra sarım yükte gerili vaziyette sarılmadı ise , bu sarımlar çok gevşek sarılmış olabilir.Takip eden sarımlar kullanım esnasında yüke geldiği vakit alttaki gevşek sarımların içine doğru batacaklardır. Bu durum halata ciddi bir şekilde zarar verebilir.Bu şekilde batan bir halat sıkı vaziyette sıkışmış olabilir , ve öyle ki bu halatı tamburdan açarken / boşaltırken halatın sarım yönü beklenmedik şekilde aniden değişebilir.Yani açma yününde tambur hareket yaparken halat sıkıştığı yerden kurtulamadığı için tekrar sarma yönüne dönüp tambura sarılmaya başlayabilir.Siz yükü indirdiğinizi düşünürken aslında yük beklenmedik bir halde kaldırılmaktadır.
Gerginlik yükü halatın minimum kopma yükünün %1 ile %2 si aralığında olmalıdır.Çoğu durumlarda , harici bir yük yardımıyla halatın tamamen normal bir şekilde sarmak suretiyle tamburdan boşaltma ve daha sonra tekrar tambura sarmak mümkün olabilir.Bazı durumlarda örneğin bir kule vincini yeni kurarken makine istenen maksimumu yüksekliğe ulaşmış değildir ve dolayısıyla az önce bahsettiğimiz metotla montaj mümkün değildir.Bu tür durumlarda halat montajı sırasında hala gerginlik yükü uygulanmalıdır.
Ağaç makaranın flanşlarına basit bir enli tahta ile yada ağaç makaraya tutturulmuş bir disk ile frenleme yapmak suretiyle yeterli halat gerginliği elde edilebilir. Ancak hiçbir koşulda halatın bizzat kendi gövdesinin bir şekilde bir kısım aletlerle teması ettirilmesi sonucu bir sürtünme oluşturup bu sürtünme neticesi halatta ihtiyaç duyulan gerginliği oluşturmaya kalkmamalıdır.Böyle yapıldığı taktirde halatta oluşacak yapısal deformasyonların tamiri mümkün olmayabilir.
-Halat montajı gerçekleştirildikten sonra , gerçek anlamda çalışmaya yani hakiki yüke halatı vurmadan önce bir süre hafif yükte birkaç defa yapacak olduğu sistematik hareketleri yapmalıdır.Bu sayede yeni halat hakiki çalışma ortamına alıştırılmış olur. Ne yazık ki pratikte çoğu zaman bu tavsiyenin tam tersi yapılmaktadır.Sıklıkla , halat montaj edildikten sonra emniyetli çalışma yükünü geçen aşırı yüklere maruz bırakarak test edilmektedir.
İmal edilen halat ne kadar kaliteli olursa olsun halat ömrü;
a. Halatın özelliklerine
b. Kullanım yerine
c. Temasta olduğu veya birlikte çalıştığı ekipmanlara
d. Kullanım şekline bağlıdır.
Yukarıdaki etkenler yanında halatların servisten alınmasına neden olan veya halatın ömrüne etki eden faktörler aşağıda verilmiştir.
Bunlar;
a. Uygun olmayan halat kompozisyonu, tel kopma mukavemeti ve çapı
b. Uygun olmayan tel özellikleri (galvanizli-siyah)
c. Aşındırıcı engeller üzerinde çalıştırılmaları ve keskin köşeli yüklerin halata doğrudan temas ettirilerek kaldırılmaları,
d. Kullanım koşullarına uygun olmayan yağlama şekli
e. Uygun olmayan boyutlardaki tambur ve makaralar üzerinde çalışması,
f. Tambur üzerinde üst üste veya çaprazlama çalışması,
g. Hizalanmamış tambur ve makaralarda çalıştırılmaları,
h. Uygun olmayan yivli tambur ve makaralarda çalıştırılmaları,
i. Makaralardan dışarı atlaması,
j. Nem ve asitli ortam ile teması,
k. Uygun olmayan bağlantı parçaları kullanılması,
l. Ters dönmelerine müsaade edilmesi,
m. Yüksek sıcaklığa maruz kalması,
n. Gam yapması,
o. Uygun olmayan koşullarda halatların aşırı yükle yüklenmesi,
p. Demetler ve teller arasına giren aşındırıcı parçacıkların halatları zedelemesidir.
Bir halatı incelerken aşağıdaki hususların da mutlaka not edilmesi gereklidir;
a. Halat çapında küçülme,
b. İç ve dış tellerdeki aşınmalar,
c. Halatların adımı,
d. Tel ve demetlerde darbe izleri,
e. Kazıma izleri,
f. Korozyon,
g. Kırılmış teller ve bunların kırılış şekilleri.
Yukarıdaki hususlar çok iyi bir şekilde gözlenmeli ve bu hususta tecrübeye büyük önem verilmelidir. İncelemede mümkünse halatın takip ettiği yol sonuna kadar izlenmeli ve uygun olmayan hususlar tek tek ortadan kaldırılmalıdır.
